Tünel İmtiyazı Konusunda Çıkan Rekabet
A-
A+

 Tünel şirketi, 1892 yılında Osmanlı hükümetine bir başvuruda bulunarak imtiyazının uzatılmasını talep etmiştir. Şirket getirdiği teklifte 57 sene imtiyaz istemekte, hâsılattan hükümete düşen payı % 1,5 ‘tan 2,5’ a çıkarmayı önermekte, Tünel’in Beyoğlu ve Galata cihetlerinde gelir getirici binalar yapmayı ve ayrıca Osmanlı Anonim Şirketi haline dönüşmeyi teklif etmektedir. Tünel Şirketi’nin bu talebi hükümet tarafından ele alınmış ve imtiyazın bitmesine daha 23 sene varken uzatmaya gitmenin doğru olmayacağı kanaatine varılmıştır. Hükümete göre ileriki dönemde başka talipler de çıkacak ve bunlar arasında meydana gelecek rekabetten faydalanarak en iyi teklif nereden gelirse imtiyazı ona vermek mümkün olabilecektir.

Hükümetin bu beklentisi doğru çıkmıştır. Nitekim 1898 yılında Paris Sefareti Müsteşarı Necip Melhame Efendi, Tünel imtiyazının kendisine verilmesi talebiyle ortaya çıkmıştır. Melhame Efendi, 61 sene için imtiyaz isterken, hâsılatın % 5’ini Darülaceze’ye vermeyi ve bir Osmanlı Anonim Şirketi olmayı önermektedir. Necip Melhame Efendi’nin ortaya çıkışı Tünel Şirketi’ni bir hayli tedirgin etmiştir. Şirket 1899 yılında yeni bir uzatma talebinde daha bulunmuştur. Hükümet gerek şirketin bu son teklifi ni, gerekse de Necip Melhame’nin önerilerini görüşerek imtiyazın bitmesine henüz 12 sene olduğundan, ileride daha avantajlı öneriler gelebileceğini göz önünde bulundurup uzatmaya gerek görmemiştir. Bununla beraber şirket tekliflerini yenilemekten geri kalmamıştır.Tünel imtiyazının bu şekilde rağbet görmesi aslında işletmenin cazibesinden kaynaklanmaktadır. Bu rekabet ortamında Necip Melhame Efendi yeni bir girişimde bulunarak, gelirden devlete verilecek payı % 6’ya çıkarmayı, mevcut imtiyaz dönemi bittiğinde bu oranı % 12 yapmayı taahhüt ettiği gibi, gelir getirici binalar inşa etmeyi ve şirketin Osmanlı uyrukluğuna girmesini kabul etmiştir. Bu teklifl er cazip bulununca Necip Melhame Efendi (müstear ismi Cebrail Gazal) ile 16 Mart 1900 tarihinde bir mukavele yapılmış, 20 Mart 1900 tarihinde ise kendisine imtiyaz fermanı verilmiştir.
İngiliz şirketi bu durumdan son derece rahatsız olmuştur. Hem sahip olduğu imtiyazı kaybetmek istemeyen, hem de kazancından hükümete fazla pay ayırmak istemeyen şirket, İngiltere’nin siyasi nüfuzundan faydalanmayı bir yöntem olarak benimsemiştir. Dolayısı ile İngiliz sefaretinin zaman zaman devreye girip imtiyazın başkasına verilmemesi konusunda Bâbâli’yi sıkıştırdığı görülmektedir. Bâbâli başlangıçta bu baskıları dikkate almamışsa da 1902 ve 1903 yılları boyunca Makedonya’da çıkan karışıklıklar sebebiyle Osmanlı Devleti, İngiltere’yi karşısına almak istememiştir. Tünel Şirketi bu durumu lehine kullanarak Bâbıâli’yi yeni bir imtiyaz mukavelesi yapmaya razı etmiştir. Bu çerçevede 5 Aralık 1904 tarihinde bir mukavele yapılarak imtiyaz süresi 75 sene daha uzatılmıştır. Şirket bu mukavele ile işletme gelirlerinden hükümete % 4 pay vermeyi, Tünel’in her iki istasyonuna gelir getirici binalar yapmayı ve Osmanlı Anonim Şirketi haline dönüşmeyi de kabul etmiştir.
 
İETT Tünel Sayfa Başına Dön