Tünel Şirketi'nin El Değiştirmesi
A-
A+
II. Meşrutiyet ’in ilanından (1908) sonra İstanbul şehri için odukça önem taşıyan bazı projeler gündeme gelmişti. Bu bağlamda, Tramvayların elektrik lendirilmesi, İstanbul metrosu nun yapılması gibi teşebbüsler yanında şehrin elektrik lendirilmesi de girişilen yatırımlar arasında bulunmaktaydı. Fakat İngiliz uyruklu Tünel Şirketi bu konularda rüçhan hakkı olduğunu iddia ediyordu. Dolayısı ile gerek elektrikli Tramvayların, gerekse metropoliten demiryolunun yapımına karşı çıkaracağı zorlukları ortadan kaldırmak için, Tünel şirketi nin satın alınarak devreden çıkarılması uygun bir çözüm şekli olarak görülmüştür. 
Diğer taraftan söz konusu büyük çaplı yatırımları gerçekleştirecek sermayeyi oluşturmak amacıyla uluslar arası bir konsorsiyum oluşturulmasına karar verilmiştir. Böylece hem İstanbul ’un elektriklendirme ve ulaştırma hizmetleri kontrol altında tutulabilecek hem de bu korsorsiyumun Tünel şirketi ni satın almasıyla şirketin muhafeleti engellenecektir. Oluşturulacak uluslararası konsorsiyum Tünel, Tramvay ve Elektrik şirketlerini bünyesinde barındıracaktır. Bu safhada Tünel şirketi nin de mütabakatı alınmış olduğundan şirket 2 Aralık 1910 tarihinde olağanüstü bir toplantı yapma kararı almıştır. Bu toplantıda, şirketin ileriki günlerde oluşacak konsorsiyuma katılabilmesine imkân sağlamak amacıyla tüzüğün 87. maddesinde de değişikliğe gidilecektir. Söz konusu değişiklikte, Tünel şirketi yönetim kurulu, gerekli gördüğü takdirde, imtiyaz hakkını başka şirketlere devretme veya onlarla birleşme hususunda yetkili kılınmaktadır. Böylece Tünel’in konsorsiyuma katılma şartları hazırlanmış olmaktadır. 
Bundan sonraki safhada sıra Tünel şirketi nin İngiliz tabiiyyetini terket me sine gelmiştir. Zaten şirketle yapılan 5 Aralık 1904 tarihli mukavelenin 3. maddesinde de şir ketin İngiliz uyruğundan ayrılıp Osmanlı tabiiyetinde girmesi hükmü yer almak taydı. Dolayısı ile bu işlemin ilk adımı olarak 30 Nisan 1911 tarihinde şirketin dahili nizamnamesi kabul edilmiştir. Şirketin ünvanı “İstanbul Şehri Dahilinde Dersaadet Mülhakatından Galata ile Beyoğlu Beyninde Tahtelarz Demiryolu Os manlı Anonim Şirketi »  «Société Anonyme Ottoman du Chemin de Fer Metropoli tan de Constantinople entre Galata et Pera ” olarak tespit edilmiştir. Şirket nizamnamesi hükmünce 6 Kasım 1869 ve 5 Aralık 1904 tarihli mukaveleler ile İngiliz şirketinin sahip olduğu haklar yeni Osmanlı şirketi ne devredilmektedir. Nizamna mede ayrıca, şirketin müddetinin, aksi bir hal vukua gelmedikçe, 20 Aralık 2000 tarihine kadar süreceği belirtilmiş tir. Bu durum halihazırda yürürlükte bulunup 2 Aralık 1992 tarihine kadar geçerli olacak mukavelenin bitiş tarihini değiştir meye cektir. Şirket sermayesi, baheri 5 Osmanlı altını kıymetinde ve hamiline ait 33 bin hisse senedine bölünen 165.000 Osmanlı altını ndan ibarettir. Merkezi İstanbul olan şirketin amaçları arasında İngiliz Tünel şirketi nin haklarını kul lan mak ve ta ahhütlerini yerine getirmek, demiryolu hattını yeniden inşa etmek, işletmek ve ile ride imtiyazını alabileceği sair bilimum demiryolu hatlarını veya bayındırlık işle rini gerçekleştirmek ve işletmek gibi hususlar yer almaktadır. Nizamnamede Os manlı Tünel şirketi ne, hükümetin müsaadesini almak şartıyla, başka bir şirket ile birleşme hakkını da tanımaktadır. Ayrıca şirketin idaresi, heyet-i umumiyyesi, senelik hesapları ve masraf defteri, temettüün taksim edilme sureti gibi hususlara açıklık getirilmektedir. Nizamnamenin kabülü vesilesi ile, faaliyete geçtiği yıldan beri Tünel şirketi müdürlüğünü yürütmekte olan Wil liam Albert ’e 11 Mayıs 1911 tarihinde üçün cü rütbeden bir kıta Nişân-ı Âli-i Osmânî verilmiştir. 
Bundan sonra 27 Temmuz 1911 tarihli kurucular heyeti toplantısında yeni Osmanlı Tünel Şirketi’ nin teşekkülü gerçekleşmiştir. Aynı toplantıda Deutsch Orientbank Genel Müdürü M. Le Dr. Alexander yönetim kurulu başkanlığına getirilmiştir. Aynı bankanın İstanbul ’daki müdürü Von Hartmann da başkan yardımcısı olmuştur. Eski İngiliz şirketi döneminde müdürlük görevini yürütmekte olan William Albert yeni şirkette de aynı görevi sürdürmeye devam edecektir. 
Bu gelişmeler çerçevesinde İngiliz tabiiyetinde bulunan “The Metropolitan Railway of Constantinople from Galata to Pera ” şirketi 31 Temmuz 1911 tarihinde Londra ’da yapılan genel kurul toplantısında tasviye kararı almıştır. Buna göre kendini fesheden İngiliz şirketi imtiyazını 125.000 sterlin karşılığında yeni oluşan Osmanlı Anonim Şirketi’ ne devretmektedir. Bundan sonra 1911 yılı Eylül ayında Tünel, Tramvay ve Osmanlı Anonim Elektrik şirketleri ni bünyesinde barındırmak üzere Union Ottoman Société d’Intrepises Electriques à Constan tinople (İstanbul Konsorsiyumu) ismi altında bir konsorsiyum oluşturulmuştur. Konsorsiyum 6 Alman , 7 Fransız , 6 Belçikalı , 6 Belçika -Macaristan ortaklığı ve 1 İsviçreli gruptan meydana gelmektedir. Konsorsiyum amaç olarak, İstanbul ’da ulaşım ve elektriklendirme ile ilgili çeşitli girişimleri yapmaya ve bu sektörleri kontrol altında bulundurmayı hedefl emektedir. Bu çerçeve içinde Tramvay şirketi , Tünel şirketi ve Elektrik şirketi konsorsiyumun bünyesi altına alınmışlardır. Konsorsiyum bu şirketlerin bütün hisselerini satın almaktadır. Tünel ve Tramvay şirketleri nin satın alınması için ayrılan fon 36 milyonfranktır. Elektrik şirketi için ise 18 milyon frank ayrılmıştır. Konsorsiyum ayrıca, 36 milyon franka mal olması öngörülen Bayezid -Şişli metrosunu yapmayı da hedefl emektedir. 

Tünel işletmesini üstlenen İstanbul konsorsiyumu esas itibariyle, Belçika uyruklu ve çok uluslu büyük bir şirket olup dünyanın birçok ülkesinde faaliyet gösteren “Société Finencière de Tranport et de l’Entreprise Industrielles” (SOFINA) ’nın bir kanadını oluşturmaktadır. Arjantin ’den Rusya ’ya kadar birçok ülkenin elektriklendirme ve ulaştırma hizmetlerinde faal rol oynayan SOFINA , İstanbul Konsorsiyumu’ nu da bünyesinde barındırması hasebiyle bu şehrimizdeki söz konusu sektörlerle de yakından alakalı bir hale gelmiştir. Bundan sonra Cumhuriyet dönemindeki millileştirme sürecine kadar bu şekilde sürecektir. 

İETT Tünel Sayfa Başına Dön